Osman Bey, Ata­man Bey mi!
Reklam
Reklam
Şevki Direkli

Şevki Direkli

Mercek

Osman Bey, Ata­man Bey mi!

19 Ağustos 2019 - 09:21

"Ot­to­man" ke­li­me­si İngi­liz­ce­de Os­man­lı ola­rak bi­li­riz ama as­lın­da "Ata­man" de­mek­tir. Osman Bey, Er­tuğ­rul Gazi'nin oğlu Kayı Boyu'nun ileri ge­len­le­rin­den olan Sü­ley­man Şah'ın da to­ru­nu­dur. Am­ca­la­rı Sun­gur Tekin, Gün­doğ­du, Dün­dar Bey. Er­tuğ­rul Gazi, Osman Bey'in ba­ba­sı­dır. Ve onun da üç oğlu var­dır. Bun­lar Osman, Gün­dü­zalp ve Savcı. Şimdi isim­le­re ba­kar­sak Sun­gur Tekin, Gün­doğ­du, Dün­dar, Er­tuğ­rul, Gün­dü­zalp, Savcı, ve Osman. Bu isim­le­rin hepsi Orta Asya'dan beri Türk­ler'in ço­cuk­la­rı­na koy­duk­la­rı isim­ler. Ancak Osman hariç. Çünkü Osman Arap­ça bir isim. Ve durum tuhaf gö­rü­nü­yor. Çünkü Türk­çe isim koy­muş ve Türk­çe isim koy­ma­ya devam eden bir aile neden arada bir tane oğ­lu­na Arap­ça isim koy­sun! Ve o kişi de bir dev­let ku­ru­cu­su olup o dev­le­tin is­mi­ni alsın. Bu açı­dan göz önüne alın­dı­ğın­da "Ata­man" me­se­le­si yok sa­yı­la­cak gibi de değil!

O dö­nem­ler­de Os­man­lı daha bir bey­lik tarih ya­zı­cı­lı­ğı henüz ciddi ola­rak yok. O yüz­den baş­vu­ru kay­nak­la­rı­nın ilki Bi­zans Kro­nik­le­ri­dir. Ge­or­ges Pachy­me­res Os­man­lı'nın ilk dö­ne­mi hak­kın­da ol­duk­ça fazla bilgi veren kay­nak­tır. Ta­rih­te Osman Bey'den ilk bah­se­den kişi ol­mak­ta. Ve o bah­set­ti­ği kişi Atman veya Otman diye bah­set­ti­ği Ata­man Bey. Yani diğer bir de­yiş­le Osman Bey. Başta bah­set­ti­ğim gibi gü­nü­müz­de İngi­liz­ce'de Os­man­lı İmpa­ra­tor­lu­ğu 'Ot­to­man Em­pi­re' diye geçer. Yani 'Ot­to­man' ke­li­me­si Ata­man'ın İngi­liz­ce çe­vi­ri­si ola­rak kul­la­nıl­mış. Eğer Osman ol­say­dı 'Oth­man' diye geç­me­si la­zım­dı. Ör­ne­ğin Genç Osman 'Oth­man' diye bah­se­dil­miş­tir. Eğer bun­lar­da hata var di­yecek olur­sak, bir de Şi­ha­bed­din B. Faz­lul­lah El-Öme­rî adın­da bir sey­yah var­dır. Bu sey­yah 'Me­sâ­li­ku'l Ebsar fî Me­mâ­lik'il-Em­sar' isim­li eser­le­ri­nin 3. cil­din­de Türk­çe kar­şı­lı­ğı ola­rak "Türk­ler Hak­kın­da Gör­dük­le­rim ve Duy­duk­la­rım" adı olan me­tin­ler­de Osman Bey'den Utman veya Tuman diye bah­set­mek­te­dir. Ken­di­si Arap olan, ana­di­li Arap­ça olan bir ya­za­rın adı Osman olan bi­ri­ni yan­lış­lık­la Tuman diye yaz­dı­ğı­nı dü­şün­me­miz man­tık­lı olmaz. "Os­man­lı" ke­li­me­si Yavuz'dan sonra kul­la­nıl­mış. Çünkü Os­man­lı ku­ru­lu­şun­dan Yavuz Sul­tan Selim'e kadar "Dev­le­ti Aliye" ismi ile anıl­mış­tır. Bu­nun­la il­gi­li hi­ka­ye­ler ve ri­va­yet­ler var­dır. Sul­tan Yavuz Selim'in Arap âle­mi­ne ha­li­fe­li­ği­ni kabul et­tir­mek için Hicaz böl­ge­sin­den sa­yı­la­rı bin­ler­le ifade edi­len Arap âlimi Ana­do­lu'ya ge­tir­miş­tir. "Ebû Suud" da bun­lar­dan bi­ri­dir. Os­man­lı ismi bu dö­nem­ler­de anıl­ma­ya baş­la­mış­tır. Neyse ri­va­ye­te devam eder­sek, sa­ha­be­den Osman Bin Talha'nın kı­lı­cı Hoca Ahmet Ye­se­vi'ye he­di­ye edi­lir. O da bu kı­lı­cı Şeyh Ede­ba­li'ye he­di­ye eder ve o da da­ma­dı Ata­man Bey'e he­di­ye eder ve der ki: "Senin adın bun­dan sonra Osman olsun." Kı­lı­cın elden ele Şeyh Ede­ba­li'ye kadar gel­di­ği hi­ka­ye­si bir­çok kay­nak­ta geç­mek­le bir­lik­te Şeyh Ede­ba­li'nin bu kı­lı­cı da­ma­dı­na he­di­ye et­ti­ği ve is­mi­ni de­ğiş­tir­di­ği ifade edi­lir. Bu­nun­la il­gi­li bir kay­nak yok. Bun­lar gü­nü­mü­ze kadar an­la­tı­lan hi­kâ­ye­ler. Doğru ola­bi­lir ya da ol­ma­ya­bi­lir. Bun­lar önem­li mi, değil mi ki­şi­den ki­şi­ye de­ği­şir. Ancak ta­rih­te önemi olan ve etki bı­ra­kan olay­lar­dır. Bizim doğru diye bil­di­ği­miz, pe­şin­den ideal diye ta­kı­lıp git­ti­ği­miz bir­çok şeyin için­de biz­den sak­la­nan, is­te­nil­di­ği gibi de­ğiş­ti­ri­lip ka­yıt­la­ra ge­çi­ri­len bir­çok bilgi var. Bu dünya ta­ri­hin­de de böyle. Özel­lik­le Türk ve İslam ta­ri­hin­de de o yüz­den bir şeyi araş­tı­rıp öğ­ren­me­miz lazım. Böy­le­lik­le ta­ri­hi­mi­zi daha iyi an­la­mış olu­ruz. Eğer bu ka­rı­şık­lık ol­ma­sa idi "Os­man­lı Dev­le­ti" ye­ri­ne "Ata­man Dev­le­ti" ola­bi­lir­di. 

Gü­nü­müz­de bir­çok ta­rih­çi, yazar var­dır. Me­se­la Os­man­lı ta­rih­çi­le­ri. Bu ta­rih­çi­le­rin çoğu yanlı ta­rih­çi­ler olu­yor, pek azı doğru. Pek az ta­rih­çi yazar ob­jek­tif­tir. Me­se­la İlber Or­tay­lı gibi ta­rih­çi­ler. Osman mı; Ata­man mı hi­ka­ye­si­ne ge­lin­ce, doğ­ru­luk payı yük­sek olan Ata­man ismi gibi bu açı­dan neden Arap kö­ken­li bir isim adı al­tın­da bir Türk dev­le­ti ku­rul­sun! Türk­ler Müs­lü­man ol­duk­tan sonra bir­çok şeyi de­ğiş­miş veya yi­tir­miş­tir. Me­se­la Arap kül­tü­rü­nü çok be­nim­se­yip kendi kül­tür­le­ri ile ka­rış­tı­rıl­ma­say­dı veya Osman ismi gibi isim­ler ol­ma­say­dı bugün Türk ta­ri­hi daha özlü ve saf şek­lin­de bi­le­bi­lir­dik. Ya da bugün ta­rih­le ala­ka­lı de­re­ce­de ol­ma­yan Er­tuğ­rul adın­da di­zi­ler gö­rül­mez idi. Bu tarz di­zi­le­rin ta­rih­ten uzak­tan, ya­kın­dan ala­ka­sı ol­ma­yan yan­lış bil­gi­ler ve abar­tı­lan hi­ka­ye­ler. Veya başka bir örnek ola­rak ta­rih­le ala­ka­sız uy­du­rul­ma hi­ka­ye­ler­le il­gi­li sa­yı­sız ki­tap­la­rın ol­ma­sı gibi. Yu­ka­rı­da bah­set­ti­ğim gibi her şey bize doğru an­la­tı­lıp ser­vis edil­mi­yor. Bu geç­miş­te de böyle olmuş, Bugün de halen böyle ol­mak­ta­dır. O yüz­den iyi oku­yup araş­tır­ma­lı, man­tı­ğı­mız­la ha­re­ket edip dü­şün­me­li­yiz. Bin asır­dan fazla ta­ri­hi­mi­zin ve kül­tü­rü­mü­zün ol­ma­sı ko­nu­nun ehem­mi­ye­ti­ni daha or­ta­ya koy­mak­ta­dır.

YORUMLAR

  • 0 Yorum